फ्री शौचालय योजना – गरीब आणि गरजू लोकांसाठी केंद्र सरकारने ‘स्वच्छ भारत अभियान’ अंतर्गत शौचालय योजना सुरू केली आहे. ज्या कुटुंबांकडे स्वतःचे शौचालय नाही, त्यांना शौचालय बांधण्यासाठी सरकारकडून ₹१२,०००/- (बारा हजार रुपये) चे अनुदान मिळते. हे अनुदान मिळवण्यासाठी लाभार्थ्यांना ऑनलाईन अर्ज करणे आवश्यक आहे. हा अर्ज कसा भरायचा आणि यासाठी कोण पात्र आहे, याची सविस्तर माहिती या माहितीपूर्ण लेखामध्ये देण्यात आली आहे.
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी सर्वप्रथम स्वच्छ भारत मिशन (SBM) च्या अधिकृत सरकारी संकेतस्थळावर (sbm.gov.in) जाऊन ‘सिटीजन रजिस्ट्रेशन’ (Citizen Registration) करणे गरजेचे आहे. नोंदणीसाठी तुमचा मोबाईल क्रमांक तुमचा लॉगिन आयडी म्हणून वापरला जातो. नोंदणी यशस्वी झाल्यावर त्याच मोबाईल क्रमांकाचा आणि मिळालेल्या ओटीपीचा वापर करून लॉगिन करावे लागते. लॉगिन केल्यानंतर, ‘न्यू ॲप्लिकेशन’ (New Application) या पर्यायावर क्लिक करून अर्ज भरण्यास सुरुवात करावी लागते. अर्जात महाराष्ट्र राज्य, जिल्हा, तालुका, ग्रामपंचायत आणि गावाचे नाव यासारखे भौगोलिक तपशील अचूकपणे नमूद करावे लागतात.
पुढील विभागात (सेक्शन बी), शौचालय मालकाचे म्हणजेच अर्ज करणाऱ्या व्यक्तीचे तपशील भरणे आवश्यक आहे. यामध्ये आधार कार्डवर असलेले संपूर्ण नाव आणि आधार क्रमांक टाकावा लागतो, तसेच आधार क्रमांक पडताळून (Verify) घ्यावा लागतो. यासोबतच अर्जदाराची श्रेणी (APL/BPL) आणि उप-श्रेणी (SC/ST/PH इ.) यांची माहिती भरावी लागते.
सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे ‘सेक्शन सी’, ज्यात लाभार्थ्याचे बँक खाते तपशील द्यावे लागतात. यासाठी आयएफएससी (IFSC) कोड टाकल्यास बँकेचे नाव आणि शाखेचा पत्ता आपोआप दिसतो. त्यानंतर, खाते क्रमांक दोनदा टाकून त्याची खात्री करावी लागते आणि बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत अपलोड करावी लागते.
सर्व माहिती भरल्यानंतर ‘अप्लाय’ (Apply) बटनावर क्लिक करून अर्ज पूर्ण होतो आणि एक रेफरन्स नंबर मिळतो, जो जतन करून ठेवणे आवश्यक आहे. अर्ज यशस्वीरित्या सादर झाल्यावर, हे ॲप्लिकेशन ग्रामपंचायत स्तरावर, म्हणजेच ग्रामसेवकांकडे पुढील पडताळणीसाठी (Verification) पाठवले जाते. ग्रामसेवक जागेची तपासणी करून पडताळणी करतील. जसा जसा शौचालयाचे बांधकाम पूर्ण होत जाईल, तसतसे त्याचे फोटो घेऊन पुढील मंजुरीसाठी पाठवले जातील. ही संपूर्ण प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर पात्र लाभार्थ्याला १२,००० रुपयांचे अनुदान दिले जाते.